 |
AKTUELNOSTI IZ NAUKE I TEHNOLOGIJE |
DOSIJE: Zašto studirati fizičku hemiju? |
| Vek fizičke hemije na našim prostorima Piše: prof. dr Vera Dondur |
| Živimo u vremenu nauke. Opšti nivo znanja u svim oblastima a specijalno u prirodnim naukama neprekidno raste. Svakim danom se pronalaze novi materijali, sintetišu novi lekovi, dijagnosticiraju i leče bolesti, sve više se prodire u suštinu. Vreme koje dolazi traži stručnjake koji mogu da sagledaju problem povezujući znanja iz više oblasti. Čovečanstvo se zbog ubrzanog razvoja suočilo sa ekološkim problemima. "Ozonska rupa" i drugi ekološki problemi traže ljude koji mogu da razumeju i učestvuju u rešavanju problema koji su istovremeno i hemija i fizika i metereologija i matematika, ekonomija i upravljanje. Ogromnim koracima svet grabi prema otkrićima koja razrešavaju probleme na nivou žive ćelije, a za to nije dovoljno poznavati samo biologiju ili medicinu. Traže se znanja koja pojave posmatraju na molekulskom nivou, znanja vezana za instrumentalne metode kojima se te pojave mogu pratiti. Potrebni su stručnjaci koji poseduju interdisciplinarna znanja, koji poznaju teorijske osnove a mogu da rešavaju praktične probleme. Moderna tehnologija i istraživanja traže stručnjake koji lako prelaze tradicionalne granice između nauka, stručnjake koji zahvaljujući svom znanju mogu biti lideri ili članovi najrazličitijih multidisciplinarnih timova. Fizička hemija je interdisciplinarna nauka koja ima vitalni značaj u medicini, farmaciji, poljoprivredi, razvoju i primeni novih materijala, konzervaciji energije, monitoringu i zaštiti čovekove okoline ali i u biznisu, javnom sektoru, politici itd. Razvoj novih znanja, tehnologija i materijala, zahtevaju primenu multidisciplinarnih znanja tako da fizička hemija svoje granice širi preklapajući se sa drugim fundamentalnim i primenjenim naukama. Nove metode u proizvodnji i nove tehnike koje se koriste u analizi hemijskih i bioloških struktura i materijala nameću organizaciju savremenih studija kao sintezu teorijskih znanja i eksperimentalnih veština. Fizička hemija, prirodna interdisciplinarna nauka, na Univerzitetu u Beogradu se predaje kontinualno od 1903. godine. Nastala je tokom 19. veka kao izraz težnje da se mnoštvo činjenica o hemijskim jedinjenjima, hemijskim reakcijama ili promenama, sistematizuje ali da se ustanove i zakonitosti koje ih povezuju. Za objašnjenje i interpretaciju pojava u hemiji iskorišćene su tada, a koriste se i danas zakoni fizike, ali su tokom vremena uspostavljeni i fizičkohemijski principi. Na osnovu tih teorijskih principa nastale su oblasti fizičke hemije: elektrohemija, spektrohemija, hemijska termodinamika, hemijska kinetika i druge. Njihovom primenom postalo je moguće teorijski i eksperimentalno odrediti strukturu i osobine supstancija različitog agregatnog stanja ali i razumeti i predvideti tok ispitivanih hemijskih i biohemijskih promena. Fakultet za fizičku hemiju Univerziteta u Beogradu je jedinstvena institucija u zemlji na kojoj se stiču znanja koja omogućavaju fizikohemičarima da kompetentno i uspešno rade u oblasti bioloških nauka, istražujući pojave na molekulskom nivou ili primenjujuci fizičkohemijske metode u dijagnosticiranju i lečenju bolesti; da istražuje i rešava probleme vezane za ekologiju, sintetiše ili primenjuje nove materijale, učestvuje u razvoju novih i alternativnih izvora energije. |
| Na Fakultetu za fizičku hemiju Univerziteta u Beogradu stiču se diplome: Diplomirani fizikohemičar, Specijalista fizičke hemije, Magistar fizičkohemijskih nauka, Doktor fizičkohemijskih nauka. Programi studija su zamišljeni tako da daju neophodna znanja kako iz osnovnih oblasti fizičke hemije tako i iz hemije, fizike i matematike. Predmeti su osmišljeni tako da mogu da zadovolje današnje potrebe, kako za savremenim tako i tradicionalnim znanjima ali i veštinama univerzalno primenjljivim, što studentima daje mogućnost da svoju profesionalnu karijeru mogu započeti bilo u zemlji ili inostranstvu. Studije su organizovane tako da se znanja stiču kroz predavanja, konsultacije, seminare i vežbe. Specifičnost vežbi na Fakultetu za fizičku hemiju ogleda se u tome što studenti individualno i samostalno rade eksperimentalne vežbe iz skoro svih predmeta. Osnovne studije Fizičke hemije organizovane su u pet smerova: Opšti istraživački smer, Fizička hemija materijala, Radiohemija, Biofizička hemija, Fizička hemija u kontroli i zaštiti životne sredine. Kako je Fizičku hemiju kao prirodnu nauku nemoguće posmatrati izolovano od srodnih nauka, prve dve godine studija su posvećene izučavanju fizike, hemije (neorganska, analitička i organska), matematike koja je jezik i logika fizike. Tu su i klasične discipline fizičke hemije kao što su Opšta fizička hemija, Hemijska termodinamika i Atomistika. Tokom treće i četvrte godine studija savladuju se znanja iz različitih oblasti fizičke hemije kao što su Spektrohemija, Elektrohemija, Radiohemija, Biofizička hemija, Hemijska kinetika i Kvantna hemija i molekulske strukture. Studenti završne godine studija rade diplomski rad. Na svakom od smerova studenti pored obaveznih imaju mogućnost da se usavršavaju birajući samostalno izborne predmete. Fakultet ima razvijena istraživanja i intenzivnu saradnju s drugim istraživačkim centrima u zemlji i inostranstvu koji se bave srodnim ili drugim oblastima fizičke hemije. Studenti završnih godina mogu svoj diplomski rad koji predstavlja uvod u samostalni istraživački i stručni rad da urade kako na fakultetu tako i u brojnim institutima, fabričkim laboratorijama u zemlji ali i na inostranim univerzitetima. Programom studija na Opštem istraživačkom smeru su, pored tradicionalnih oblasti obuhvaćene i oblasti koje predstavljaju najsavremenije tendencije razvoja i istraživanja kako u fizičkoj hemiji tako i u srodnim disciplinama. Predmeti opšteg smera pružaju znanja koja su dobra osnova za široka područja zaposlenja, od istraživanja do oblasti gde se ta znanja mogu neposredno i praktično primeniti, kako u savremenim analitičkim laboratorijama koje su bazirane na instrumentalnim fizičkohemijskim metodama tako i u obrazovnim institucijama. |
|
| Poslediplomske studije Specijalisticke i magistarske studije organizovane su tako da studenti proširuju svoja znanja i stiču nova iz najaktuelnijih oblasti fizičke hemije koja su od značaja kako za praktični tako i za istraživački rad. Interdisciplinarnost fizičke hemije privlači sve veći broj studenata koji su osnovne studije završili na drugim fakultetima ili drugim univer-zitetima. Na Fakultetu za fizičku hemiju poslediplomske studije pored fizikohemičara, završavaju i hemičari, fizičari, diplomirani farmaceuti, tehnolozi, molekularni biolozi ali i geolozi. Od ukupnog broja diplomiranih fizikohemičara 35% završava poslediplomske studije. Kuriozitet je da je čak više od 25% diplomiranih fizikohemičara doktoriralo, na Fakultetu za fizičku hemiju u Beogradu ili na brojnim univerzitetima u svetu. Naučna delatnost Naučna delatnost Fakulteta za fizičku hemiju obuhvata širok spektar disciplina, od čisto fundamentalnih do primenjenih, pri čemu se eksperimentalno i teorijski proučavaju vrlo različiti sistemi: od jedno-stavnih, izolovanih atoma i malih molekula, do složenih, bioloških sistema, čvrstih tela, tečnosti i plazme. Nastavnici i saradnici Fakulteta za fizičku hemiju su do sada objavili preko hiljadu radova u renomiranim međunarodnim časopisima. U toku prethodne godine publikovano je više desetina radova u vodećim međunarodnim časopisima. |
| Šta i gde mogu da rade fizikohemičari Jedno od osnovnih pitanja pri upisu na bilo koje studije je pitanje mogućnosti zapošljavanja. Lakonski odgovor na ovo je da nezaposlenih fizikohemičara danas gotovo i da nema, i da ne treba preterano brinuti o ovome. Međutim, dok je za neke fakultete opštepoznato gde se zapošljavaju završeni studenti i šta rade, to sa fizičkom hemijom nije slučaj, jer se u srednjoj školi, a i u društvu uopšte, veoma malo može saznati o tome šta se proučava na studijama fizičke hemije i čime se fizikohemičari bave. Najčešće se fizička hemija predstavlja u pomalo krivom svetlu, stvarajući utisak da se fizikohemičari bave naučnim problemima koji su nerazumljivi ostalim ljudima, a nemaju veze sa svakodnevnim životom. Neki fizikohemičari se zaista i bave fundamentalnim istraživanjima, ali većina se bavi primenom naučnih znanja u rešavanju ovozemaljskih problema, bilo u okviru naučno-istraživačkih instituta ili u industriji. Pritom, naravno, zadržavaju naučni pristup, jer samo oni koji znaju fundamentalne principe mogu da daju nova rešenja u praksi. Na primer, u toku studija fizikohemičari nauče da rukuju radioaktivnim izotopima i zračenjem, pa je prirodno da se zapošljavaju u Institutu za nuklearne nauke u Vinči, ali je malo poznato da im to isto znanje omogućava da imaju značajnu ulogu u dijagnostici i terapiji kancera, kao npr. u Institutu za onkologiju i radiologiju Srbije. Zbog interdisciplinarnosti fizičke hemije, koja je njena glavna karakteristika ali i kvalitet, ova nauka je blisko povezana sa svim drugim prirodnim, kao i tehničkim i medicinskim naukama. Stoga se primena fizičke hemije može naći praktično u bilo kojoj drugoj oblasti sveta koji nas okružuje. Najvažnije oblasti u kojima rade diplomirani fizikohemičari su naučna istraživanja, industrija, prosveta, razne razvojne i kontrolne laboratorije u oblasti biomedicine, farmacije, zaštite životne sredine i sl. Diploma fizikohemičara je osnova za druge vrste karijera koje uključuju obrazovanje ali i marketing i trgovinu. Procentualna zastupljenost fizikohemičara u raznim oblastima je približno sledeća: 50% u naučno-istraživačkim institutima, 25% u industriji i privredi, 15% u prosveti i 10% u ostalim oblastima. |
| NASTAVNI PLAN ZA OPŠTE-ISTRAŽIVAČKI SMER Nastavni plan I i II godine
Nastavni plan III i IV godine
|